Манастир

Од Православна-енциклопедија
Скокни на: содржини, барај
Манастирот Св. Екатерина, Синај, Египет

Манастир (грч. μοναστήριον, μονή), е монашка населба, комплекс на градби која е устроен во склад со строго определен начин на живот и монашни потреби. Манастирот е уточиште на овоземниот свет во кој монасите се посветуваат на молитва и подвиг во потрага за сопственото спасение и спасението на оние за кои се молат. Севкупниот простор на манастирот претставува светилиште, чие символично средиште е главната црква - католикон.

Содржина

Организација

Во манастирите, животот може да биде организиран како киновија (κοινόβιον) - општежителство, заедништво на сите жители, идиоритмија (ίδιορυθμία), каде монасите имаат своја сопственост и се грижат сами за себе, и лавра (λαύρα) во која одделни одредби на овие заедници биле обединети. Бидејќи во првите векови не постоеле монашки заедници, усвоениот модел во Византија најчесто вил киновиски, дополнително определен и дефиниран со манастирски устав - типик, за секоја заедница одделно. Почитувајќи ги општите Црковни одредби, типикот го издавал ктиторот, односно основачот на манастирот, давајќи му административна организација, однесување на монасите и други правила. Во определени манастири, како посебна целина, постоел и литургиски типик, со кој бил уреден редоследот на дневните богослужби. Секој манастир има старешина - игуман, а некои од монасите во манастирот кои се со посебни титули (иконом, еклисијарх и сл.) имаат дополнителни обврски да се грижат за црквата, трпезаријата, ризницата, архивата, библиотеката и другите потреби и содржини на манастирот.

Видови

Средновековните манастири се разликувале по општествениот статус на ктиторот, како и по својата црковно-правна положба. Ктитори на манастир можеле да бидат владетели, високи црковни достоинственици, но и самите монаси. Освен типикот, ктиторите ја издавале и повелбата, документ со кој на манастирот се дарувале поседи (метоси) и приходи, биле утврдени меѓусебните права и обврски меѓу основачите и братствата. Во однос на правните недлежности, манастирите можат да бидат царски, патријаршиски (или ставропигијални), епископски, приватни и самостојни. Најбројни монашки заедници во Византија биле во Константинопол (Цариград) и Свети Гори (збир на манстири и испосници оформени низ целото царство, како оние на Олимп, Метеори и Света Гора). Според до сега познатите извори за проучување на византиската историја, забележано е постоењето на повеќе од илјада манастири.

Архитектура

Архитектонски гледано, манастирот претставува сложена целина во која преовладува црковната градба (католикон). Просторот на манастирот најчесто е организиран во облик на неправилен четвороаголник кој го опишува манастирската ограда. Таа може да биде изведена од дрво или соѕидана, со кули или без нив, и има двојна намена: да ја заштити внатрешноста на манастирот и да го раздели просторот на манастирот од надворешниот. Долж внатрешната страна на манастирските ѕидини се наоѓаат монашки целини, палата за црковните достоинственици и владетелите, кујна, магирница, работилници, а понекогаш и библиотека, костурница, гостоприемна соба и болница. Покрај католиконот, во манастирите по правило постојат уште неколку помали храмови и параклиси. Особено значење и смисол во животот на еден манастир има трпезаријата, односно трпезата, во која монасите заедно јадат според правилата пропишани во типикот, најчесто после молитва. Од таа причина, трпезаријата е објект на кој се посветува особено внимание при градење на манастир. Во византиското општество, како и во средновековните држави под верско и културно византиско влијание, на манастирите им припаѓала многу важната улога во културниот и духовен живот. Во голем дел од нив постоеле бибилиотеки, а голем број теолози и црковни писатели од различни времиња потекнуваат толку од монашки средини. На посебен начин, манастирите претставувале и социјални институции, како посебен вид засолниште за сиромашните, стари и болни луѓе.

Во склоп на манастирите започнато е и учењето за исихазмот, посебно богословско учење систематизирано во 14 век на Света Гора.

Видете исто така

Лични алатки
Именски простори
Варијанти
Дејства
Навигација
Интеракција
Donate

Please consider supporting OrthodoxWiki. FAQs

Алатник
Други јазици